|
Formula
1 Yarışlarını Kim Düzenliyor?
Organizasyonu,
Cenevre, Londra ve Paris’de büroları olan FIA (Fédération Internationale
de l'Automobile)‘in spor bölümü yapıyor. 1904 yılından önce, motor
yarışı düzenleyen her otomobil kulübü kendi kurallarını kendileri
oluşturuyordu. Uluslararası yarışları düzenlemenin zorluğundan ötürü
en kuvvetli otomobil kulübleri, her ülkede kullanılacak ortak kural
ve kaideler oluşturarak uluslararası bir organizasyon kurmaya karar
verdiler. 1904 yılından beri uluslararası motorlu yarışlarda nihayi
karar organizasyonu olan FIA bu çalışmanın bir sonucu olarak doğdu.
Bu
kurulus, FIA Formula 1 World Championship, FIA World Rally Championship,
FIA Formula 3000 International Championship, FIA GT Championship
ve diğer yarışları düzenliyor. Bunların içinde FIA Formula 1 World
Championship, geçmişi 1950‘ye uzanan en eski uluslararası yarış
olanı.
FIA,
motorlu sporlarda kullanılan Uluslararası Spor Kuralları‘nı oluşturuyor.
Formula 1 özelinde ise, yarış araçları için Teknik Kuralları ve
test ve yarış faaliyetleri için ise Spor Kurallarını oluşturuyor.
Formula 1 Aracının
Özellikleri?
Mevcut
Formula 1 yarışlarındaki araçlar belli sınırlamaya tabi. Bu sınırlamanın
başında motor kapasitesinin maksimum 3000 cc olması ve supercharging
gibi ilave kuvvetlendiricilerin olmaması geliyor. Güç kaynağı, oval
bölümü olmayan 10 silindirli dört-stroke motordan oluşuyor. Her
aracın dört tekerli ve iki-teker çekişli olması gerekiyor. Araçların
minimum ağırlığı, sürücü ve yarış donanımı dahil 600 kg.
Formula
1 teknik kuralları iki önemli konuyu kurallara bağlıyor. Birincisi,
güvenliği sağlamak için performansı kontrol altına alıyor. Bunun
yanında Formula 1 aracının hız ve teknolojik mükemmelliğini koruyor.
İkinci olarak da, kazalara karşı en iyi pasif güvenlik tedbirlerini
sağlıyor.
Bu
kurallar aynı zamanda yakıt, araç uzunluğu ve genişliği, diğer araç
boyutlarını, aerodinamik araçlarının yerlerini ve lastik boyutlarını
da içeriyor.
Aracın,
gövde yapısının, şasenin dayanıklılığı, devrilmeye karşı korunma
gibi konularda çarpma ve devrilme testlerinden geçmiş olması gerekiyor.
Yakıt tanklarının aracın neresinde olması gerektiği ve nasıl bir
koruma altında olduğu da tanımlanmış durumda.
Bunların
yanında, kokpit kapısının boyutları, sürücünün nasıl kolay çıkacağı,
yangın söndürücüleri, baş ve boyun korumaları, kemerler ve benzeri
gibi diğer alanlar da kontrol alınan konulardan bazıları.
Teknik Delege’nin
Görevleri Nedir?
Her
yeni sezonun başlamasından önce, FIA tarafından görevlendirilen
Teknik Delege‘nin görevi, yarışa katılan tüm araçların teknik kurallara
uyumluluğundan sorumlu görevlilerin oluşturduğu takıma başkanlık
etmektir. Bu delege, tüm Grand Prix‘de söz sahibi. Eğer Teknik Delege
herhangi bir aracın teknik kurallara uymadığını tesbit ederse, bulgularını
içeren raporu Yarış Steward‘larına sunmak zorunda. Teknik Delege’nin,
kendisinin yarış aracını cezalandırma yetkisi bulunmuyor.
Yarış Steward‘ının
Görevleri Nedir ?
FIA‘nın
Uluslararası Spor Kurallarına uyumluluğunu gözlemlemek amacıyla
her bir Grand Prix için üç Yarış Steward hakem olarak tayin ediliyor.
Bir yarıştan diğerine sportif eşitliği sağlamak için Yarış Steward‘ları
değişiyor.
Steward
lisansı bulunan ve yarışın düzenlendiği ülkenin dışındaki farklı
ülkelerden seçilen kişiler arasından iki Steward FIA tarafından
tayin ediliyor. Üçüncü Steward ise yarışın yapıldığı ülkenin Ulusal
Spor Yetkilisi tarafından atanıyor.
Yarış
Steward‘larının görevi yarışlardaki farklı görevlilerin sunduğu
raporları değerlendirmek, tarafları dinlemek ve herhangi bir tedbir
uygulanmasına karar vermek. Sürücünün davranışının uygun olmaması
halinde o kişiyi FIA World Motor Sport Council önünde hesap vermeye
çağırma yetkisi de var.
Yarış
Steward’ının kararı son karar değil. Steward’ın kararı yüzünden
haksızlığa uğradığını düşünen her hangi bir yarışçı bu karara itiraz
için International Court of Appeal‘a başvurma hakkına sahip. Yanlış
kararları nedeniyle lisansları iptal edilen Steward‘lar ve Clerk‘ler
de mevcut.
Yarış Direktörü Kimdir?
Her
sezonun başlamasından önce FIA tarafında atanan Yarış Direktörü
tüm Grand Prix‘lerde resmi yetkiye sahip. Bu kişi pist Clerk‘u üzerinde
yetki sahibi.
Pist Clerk‘ı Kimdir?
Pist
Clerk‘ı, Ulusal Spor Yetkilisi tarafından FIA lisansına sahip kişiler
arasından her bir Grand Prix için atanıyor. Bu kişi,tüm resmi kişilere
ve pist Marshal‘larına karşı sorumlu.
Sürücülere Verilen
Cezalar?
Steward‘ların
sürücülere çok farklı ceza verme yetkileri var. Genel olarak ihlallere
iki çeşit ceza veriliyor. Birincisi pist cezası. Burada sürücünün
pist stop yoluna saparak o yoldaki süratle yolu geçip yarışa tekrar
katılması. Yavaşlaması sebebiyle bu ceza, pist yolunun uzunluğuna
bağlı olarak, büyük bir zaman kaybı yaratıyor.
İkincisi
ise 10 saniye (dur-git) cezası. Burada da sürücü sadece piste girmekle
kalmıyor, orada yarışa tekrar katılmadan önce 10 saniye de beklemek
zorunda. Bu durumda sürücünün takımı araca bakım yapamıyor.
Bunların
yanında steward‘lar sürücüye daha ağır cezalarda verebiliyorlar.
Bunlardan biri de sürücünün bir sonraki Grand Prix‘de 10 grid geriden
başlama cezası. Sürücü Pole Pozisyonunu kazansa dahi 11.sırada yarışa
başlıyor.
Takımlar
Nasıl Oluşuyor ?
FIA,
Formula 1 takımını şase üreticisi olarak tanımlıyor. Çoğu örnekte
motor üreticisiyle aynı olmayabiliyor. Şase üreticisinin ismi daima
motor üreticisinin isminden önce geliyor. Takımların Dünya Şampiyonu
unvanı sadece şase üreticisine veriliyor.
FIA‘ya
katılmak isteyen her bir takım, kendisinin tasarımcı ve şase üreticisi
olduğunu ve dünya şampiyonasına katılacak seviyede güçlü bir teknik
ve finansal kaynağa sahip olduğunu ispat etmesi gerekiyor.
Bunların
yanında, her bir takımın, Formula 1’ın ticari faaliyetlerini düzenleyen
Concord Anlaşması‘nı imzalaması lazım.
Kimler
Sürücü Olabiliyor ?
Grand
Prix‘lerde yer alabilmek için sürücünün “Süper Lisans”a sahip olması
gerekiyor. Bu lisans, gençler Formula yarışlarındaki geçmişine ve
Formula 1 takımıyla yaptığı anlaşmaya dayanarak veriliyor.
Sürücülerin Yarış
Numaraları Nasıl Tesbit Ediliyor ?
Sürücülere
verilen yarış numaraları, her bir sezondan önce Takımlara tahsis
ediliyor. Sürücülerin kendilerine verilmiyor. Buradaki tek istisna,
Dünya Şampiyonu olan sürücüye daima 1 Numara tahsis ediliyor. Onun
takım arkadaşı ise 2 Numarayı alıyor.
Sezon Sırasında Takım
Sürücüsünü Değiştirebilir mi ?
İki
araçlı her takım ilk aracının sürücüsünü sezon içinde bir defa değiştirebiliyor.
İkinci araca gelince, bir sınırlama olmadan sezon içinde maksimum
3 sürücü değişimli olarak yer alabiliyor. Tüm değişimler, ilk test
yarışından önceki gün, saat 18:00‘den önce yetkililere bildirilmek
zorunda.
Kalifiye Koşulları?
Her
bir Grand Prix’de yarışa katılacak tüm sürücüler, Cuma günü birer
saatlik iki test sürüsüne (Monaco‘da Perşembe günü), Cumartesi günü
45 dakikalık iki test sürüşüne katılabilirler. Bu test sürüşleri
mecburi değil.
Sürücülerin
yarışa katılabilmesi için Cumartesi günü yapılan ve iki bölümden
oluşan kalifiye yarışlarına katılma zorunluluğu var. Bu bölümde,
sürücünün yaptığı en hızlı zaman tesbit ediliyor. Kalifiyelerde
her bir sürücü pisti yalnız koşuyor. Sürücülerin yarışa başlama
pozisyonu, kalifiyelerde yaptıkları zaman dikkate alınarak tesbit
ediliyor. En hızlı kalifiye zamanı tesbit eden sürücü Pole Pozisyonu
olarak tanımlanan ilk sırada yarışa başlıyor. Diğer sürücüler ise
grid üzerinde, kalifiyede yaptıkları zamana göre sıralanıyor. Zaman
tesbit edemeyen bir sürücü yarışa en arkadan katılıyor.
Grid Nedir?
Yarışa
katılan araçlar, ‘grid’ olarak adlandırılan her bir sırada, iki
araç olmak üzere sıralanıyor. Her sıranın arasında 8 metre boşluk
olması gerekiyor.
Sürücüler Araç Değiştirebilir
mi?
Test
sürüşleri sırasında iki araçlı takım, her bir serbest test gününde,
Formula 1 koşullarına uygun maksimum 2 araç kullanabiliyor. Kalifiyelerde
de bu sayı maksimum 3 olabiliyor.
Yarış
sırasında ise, yarışın başladığı andan itibaren sürücülerin araç
değiştirmesine izin verilmiyor. Fakat iki tur bitmeden önce yarış
her hangi bir sebeple durdurulursa, yarışın start işlemleri yeni
baştan tekrar ediliyor. Bu durumda, start pozisyonundan önce araç
değiştirilmesine izin verilebiliyor.
Grand Prix Nedir?
Grand
Prix unvanı verilen ilk yarış, 1906 yılında Le Mans’da yapılan ve
büyük araçlara izin verilmeyen Grand Prix’de l'Automobile Club de
France. Bunu takiben Grand Prix tabiri araçlar için düzenlenen özel
pist yarışlarıyla eşanlamlı hale geldi. İkinci Dünya Savaşından
sonra FIA, kendisinin Formula 1 World Championship‘ini hesaba katarak
‘Grand Prix” unvanının yaygın olarak kullanılmasına karşı çıktı
ve bu unvanı kendisine saklamak istedi. Bu sebeple şampiyonluğun
haricindeki yarışlarda unvanın kullanılmasını yasakladı. Tarihi
geçmişi sebebiyle özel durumların (mesela Grand Prix de Pau, halihazırdaki
Formula 3 ) haricinde bu unvan herkes tarafından kabul gördü.
Grand
Prix yarışlarının bir özelliği de özel durumların haricinde yarışların
iki saati geçememesi.
Grand Prix Sayısı?
Dünya
Şampiyonasının başladığı yıllarda Formula 1 bu kadar popüler değildi.
Bu sebeple 1950 serisinde sadece yedi yarış vardı. Bu rakam zamanla
artarak 1977 yılında 17‘ye çıktı. Daha sonra 16 ile sınırlandırıldı.
1996 yılında bu limit tekrar 17‘ye çıkarıldı. Dünya Şampiyonluğu
ödülünün verilebilmesi için yarış takviminin içinde en az sekiz
yarışın varolması gerekiyor.
Dünya Şampiyonluğuna
Nasıl Karar Veriliyor?
Sürücüler
ve Takımlar diye iki çeşit unvan var. Sürücü unvanı 1950 yılından
beri dağıtılıyor. Takımlara ödül verme ise 1958 yılında başladı.
Yarışı
kurallara göre tamamlayan ilk 8 sürücü ve takımları aşağıdaki puanlamaya
dahil ediliyor.
1’inci
olan sürücü – 10 puan
2’inci olan sürücü – 8 puan
3’üncü olan sürücü – 6 puan
4’üncü olan sürücü – 5 puan
5’inci olan sürücü – 4 puan
6’ncı olan sürücü – 3 puan
7’nci olan sürücü – 2 puan
8’inci olan sürücü – 1 puan
Takımların
puanları ise, yarışa katılan o takımın iki sürücüsünün aldıkları
puanların toplamı o takımın bir grand Prix‘de almaya hak kazandığı
puanı oluyor.
Bir
sezon içinde en fazla puanı olan sürücü şampiyon ilan ediliyor.
Aynı kural Takımlar içinde geçerli.
Formula 1 Pisti?
Eskiden
Grand Prix yarışları her yerde yapılabiliyordu. Fakat teknolojik
gelişmelerin araç performanslarını artırmasıyla birlikte FIA, yolun
şekli, genişliği, uzunluğu, satıh kalitesi ve güvenlik gibi sebeplerle
özel koşullar getirdi. Dolayısıyla, seyircileri ve basını da içeren
çevresindeki tesislerle birlikte tüm pist koşulları dikkate alınmaya
başlandı.
Her
bir pist, inşaasından yarışın yazıldığı güne kadar sürekli olarak
FIA Circuits & Safety Commission tarafından yapılan uygunluk
incelemesinden geçmesi lazım. Bunun yanında pistin sahibi sürekli
olarak bakım ve onarım çalışması yapmak zorunda. Şehir sokaklarında
yapılan Monaco Grand Prix’inin haricinde, pistler uzun ve düz yol
ve uzun viraj mantığına göre inşa ediliyordu. Fakat gelişen teknoloji
sebebiyle sürati önlemek için düz yolun bir kısmı bir seri viraj
şekline dönüştü. Bunun yanında Almanya’daki Nurburgring gibi virajsız
çok uzun pistler yarış dışına alındı. Monaco, 3.328 km‘lik uzunluğuyla
en kısa, 6.940 km ile Belçika’nın Spa-Francorchamps pisti de en
uzun olanı.
Hava Koşulları Yarışı
Engelleyici mi?
Yarışlar
her türlü hava koşullarında yapılabiliyor. Bu konudaki tehlikeyi
azaltmada lastiklerin önemi artıyor. Bunun yanında görme koşullarının
da zayıflaması diğer bir problemi oluşturuyor. Yağmur başladığında
aracın arkasındaki kırmızı ışıklar yakılmak zorunda.
Yarış
organizasyonu yetkilileri yağmur anında yarışı durdurmuyorlar. Bu
konudaki karar takım ve sürücüye bırakılıyor. İsterlerse sürücüler
pist noktasına gidip lastiklerini değiştirebilirler.
Yarış
süratinde devam etmenin tehlike yaratacağı koşulların oluşması halinde
Yarış Direktörü Güvenlik Aracının kullanılması talimatını verebilir.
Çok ağır koşulların oluştuğuna karar verilirse yarış durdurulabilir.
Lastikler?
Formula
1 yarışlarında iki üreticinin lastikleri yer alıyor. Bridgestone
ve Michelin. Her iki firma gerektiğinde ihtiyacın en az %60‘ını
sağlamayı kabul ediyor.
Yarışın
yapıldığı hafta sonunda sürücünün 40 adet kuru hava lastiği (sadece
iki çeşide izin veriliyor) ve 28 ıslak hava lastiği (sadece bir
çeşide izin veriliyor) kullanma hakkı var. Fakat bunların ne zaman
ve nasıl kullanılacağı ise tam bir kontröle tabi.
Cuma
günü, her sürücüye 3 takım kuru hava lastiği tahsis ediliyor. Bunların
ikisinden fazlasının aynı özellikte olmasina izin verilmiyor. Cumartesi’nin
ilk test yarısından önce her sürücü hafta sonunun geri kalan kısmında
hangi özellikte lastik kullanacağını bildirmek zorunda. Eğer Cuma
günü tamamen yağışlı geçmişse talebini Cumartesi testlerinin sonuna
erteleyebilir.
Kalifiye
yarışlarının başlamasından hemen önce, yarış direktörünün deklarasyonuna
kadar ıslak hava lastikleri kullanılamaz. Üreticiler bu sebeple
her iki tip lastiği yarış yerine getirmek zorundalar. Tüm lastikler
FIA tarafından onaylanmalı.
Lastiklerin
Önemi?
Üzerinde
iyi bir lastiğin olduğu ortalama kalitede bir araç çok iyi bir performans
yaratabiliyor. Fakat üzerinde kötü bir lastiğin olduğu en iyi aracın
hiç bir şansı dahi olamıyor. Bu da günümüz Formula 1 yarışlarının
aerodinamik, kaliteli malzeme ve motor alanında artık bir teknoloji
harikası olmasından kaynaklanıyor.
Ağır
çelik kemerli radial kaplamalı ortalama bir araç lastiğinin ömrü
yaklaşık olarak 16.000 km. Formula 1 lastiği ise, aracın diğer parçaları
gibi, sadece en fazla 200 km gitmek için ve mümkün olduğu kadar
sağlam ve hafif olarak tasarlanmış. Yani, komplike dokuma deseniyle
naylon ve polyester yapısı, kuvvete, normal lastikten daha fazla
dayanıklı olarak tasarlanmış.
Yarış
lastiği, yarış pistinin sathını en iyi kavrama özelliğine göre çok
yumuşak lastikden yapılıyor. Bu sebeple de çabuk yıpranıyor, mesela,
yarış pistindeki özel yolun yanındaki alana bakınca bir sürü lastik
parçaları görülebiliyor.
Tüm
Formula 1 lastikleri göreceli olarak yüksek ısılarda çok iyi performans
sergileyebiliyorlar. Örneğin, F1 kuru hava lastiği 90 ile 110 derece
sıcağa göre tasarlanmış. Hava basıncının yüksek derecelerde dahi
aynı kalmasını sağlamak için lastik, normal hava yerine özel gaz
ile dolduruluyor.
|
